1- چه بنویسم؟ چه می‌توان نوشت؟ همین حالا که این دو سؤال را نوشته‌ام ترس برم گرفته. که نکند هم‌این کم‌ینه احساسِ سؤالات هم به دیگران یا خودم، آی‌نده که می‌خوانم نرسد، چه رسد به شرح آن‌چه در اشاره نیز نیاید!

2- پدرم همان وقت که جلد کتاب را دیدند، لب‌خندی زدند و با شعف آمیخته به تعجّب گفتند:«اِ، بابانظر؟!»، خواستم سر صحبت را باز کنم، عکس آقای هادی افشار را که در صفحات آخر با نام ناشناس خورده‌بود نشانشان دادم و گفتم:«این آقای افشار نیست؟» گفتند که چرا هست. و چنان نگاهی به همان چند عکس انتهای کتاب انداختند که می‌دانم آن‌چه از آن نگاه دریافتم هرگز بیش‌تر از چیزی نیست که شما از این متن از احساس درمی‌یابید… .

و دیگر این‌که، مثل همیشه سر صحبت باز نشد. فقط روی عکس، نام چند نفری را بدون توجّه به نام‌های زیرنوشته گفتند و بعد هم با انگشت از شهید شریفی -که من بعداً نامشان را فهم‌یدم- شروع کردند به نشان‌دادن و گفتند:«من بی‌سیم‌چیِ این بودم.»، «بی‌سیم‌چیِ این بودم.»، «بی‌سیم‌چیِ این هم بودم.»، و آن آخری خودِ «بابانظر» بود!

-بعد‌التّحریر: از خدا که پنهان نیست، از شما چه پنهان، از همان اوایل کتاب تا وقتی تمامش کردم، چند بار مراجعه کردم به فهرست اعلام و دنبال «مرکّبی» گشتم. نبود! ربّ إشرح لی صدری…-

پس‌آمد: آقای «سید‌حسین بیضایی» که زحمت مصاحبه با آن شهید عزیز را کشیده‌بودند، پیام داده‌اند که کتاب، همه، متن صحبت‌های خود شهید بزرگ‌وار است. که یعنی تصرّفی نشده.

و بنده اگر پندار به جسارتی می‌رود، عذر می‌خواهم. خداوند می‌داند خرده‌ای به کسی نگرفته‌ام چه در دل، چه روی کاغذ -اگر تفاوتی نیز داشته‌اند-. مشکل منم. شما عزیز مایید.

دعا کنید

(حسین)

اگر برای مقدمه‌ی قبلی (مطلب پایین) یک ماه هادی مظفری و دوستان‌اش را معطل کرده‌ بودم، باید اقرار کنم که حسن محمودی به طرفیت از نخعی عزیز ورزش‌کار، این یکی را قبل از آن سفارش داده بود و تنها می‌شود گفت که صبرش زیادتر بوده و دست آخر هم اس‌ام‌اس‌ها و ایمیل‌های یادآوری‌اش، ناگزیرم کرد که گوشه‌ای از مشاهدات خودم را به عنوان مقدمه‌ی کتاب‌اش، بنویسم:

87/11/19 - دیشب بچه‌های دانشکده آمده‌ بودند مشهد و لحظات خوشی را بودن در کنار آن‌ها برایم رقم زد – در میان صحبت‌‌ها، حرف از کیفیت پایین محتوای کارهای راه‌یافته به فیلم فجر امسال پیش آمد و دوستان مایل بودند اینجا هم فرصتی باشد به اکران‌های همزمان مشهد برسند، که امروز به همت آقای مسگرانی، وسایل‌اش فراهم شد - امشب هم در ادامه داشتم در یادداشت‌هایم پرسه می‌زدم که رسیدم به یادداشت «تلویزیون؛ مجالی نزدیک»، تا آخر خواندمش و حیفم آمد که چند خط آن را هم برای شما به پیش‌کش، کپی‌پیست نکنم:

... امروز در رفتار رسانه‌ای تلويزيون ما،‌ نه تنها مخالفت حساب‌شده و دست به نقدي با جريان متهاجم سكولاريسم تعبيه نشده است، بلكه واداد‌ه‌گيِ مفرط و مجال يافتن انديشه‌های حال‌انديش، طعم ناخوشايندي به آن بخشيده است و ذائقة ايرانيِ مسلمان را تأمين نمي‌كند.

ما و رسانه‌ی ما هنوز در مرحله‌ی تطبيق و تبيين اين هجمه، دچار خطا و عدم وضوح هستيم و نه تنها آن را جدی نگرفته‌ايم و براي مقابله با آن در انديشه‌ی تجهيز و سازوبرگ نيستيم، كه بعضاً به خطا با آن همراه مي‌شويم و آب به آسيابش می‌ريزيم.

راستی چند درصد از برنامه‌های رسانه‌ی ما در بطن ايده و طراحی‌‌شان،‌ محوريت دين و آموزه‌هايش به شكل تخصصی و حساب شده‌ای، لحاظ شده است؟ آيا دين برای رسانه‌ی ما برنامه ندارد؟! و يا صاحبان رسانه از كسب، تطبيق و آموزش آن معارف، مطابق مقتضيات و زبان رسانه،‌ غفلت كرده و عاجز مانده‌اند؟

تلويزيون جمهوری اسلامی بايد حاوی قسمتی از پاسخی درون‌زا به مدرنيسم باشد كه با سياست‌گذاری نظام، توسط رسانه‌ی ملی، مخاطب را تحت تأثير قرار دهد.

"این روزها احساس‌هایم، ادراکات خوبی ندارند!" – برای نوشتن همین جمله‌ی کوتاه با این شش کلمه‌اش، خیلی با خودم کلنجار رفتم – معمولاً سعی می‌کنم این‌جور احساس‌هایی نداشته باشم و اگر هم چیزهایی باشد که خاطرم را مکدر کند، مکتوب‌اش نمی‌کنم – و اگر هم یک روزی بخواهم مکتوب‌اش کنم، مسلماً برای کسی یادداشت نمی‌گذارم – اما این‌بار... – استعانت می‌جویم از خدا – ... «امیرمحمد» فرزند دوست‌داشتنی و خردسال احسان به مددم می‌آید و با شیرین‌کاری‌ها و حرف‌های با مزه‌اش، فضایم را عوض می‌کند و ترجیح می‌دهم ادامه ندهم... – یا محول الحول و الاحوال، حول حالنا الی احسن الحال – بود آیا که در میکده‌ها بگشایند ؟!..

رسیدم به پاکستان، شهر لاهور – برای پیاده شده از توی کولیدور می‌گذریم، تونلی از توی هواپیما تا سالن فرودگاه – وسط های تونل نگه‌مان می‌دارند، نیروهای امنیتی هستند گویا، خیلی جدی و نگران به‌نظر می‌رسند – کناری می‌ایستیم و دور و بر را دید می‌زنم، همه‌چیز خیلی شرقی است – چیزی نمی‌گذرد، خیلی زود قضایا حل و فصل می‌شود و راهی سالن فرودگاه می‌شویم – دوستم محمدرضا امینی که سابقه‌ی لاهور را دارد و روزگاری را در آن‌جا زندگی کرده است. توجه‌ام را به تابلویی جلب می‌کند که روی آن به زبان اردو نوشته است؛ «از بیرون ملک آمد !»، خیلی برایم جالب است، می‌گوید زبان اردو شباهت‌های زیادی به زبان فارسی دارد، توی آن مملو از کلمات فارسی، عربی، انگلیسی و چیزهای دیگر است، و خانم مترجمی هم که از دانشگاه پنجاب گویا آمده بود و دکترای ادبیات فارسی داشت، می‌گفت؛ این‌‌که به این زبان گفته‌اند «اردو»، اردو به معنای لشگر است و از آن‌جایی که داخل یک لشگر آدم، هر کسی به زبانی صحبت می‌کند و لهجه و زبان‌های متفاوتی وجود دارد، این زبان را هم «اردو» گفته‌اند، چون از هر زبانی در آن ردپایی وجود دارد – ابتدای درب ورودی، عده‌ی زیادی به استقبال آمده‌اند با دست‌گل‌های طبیعی. و به هر کسی یک دست‌گل می‌رسد – پیش‌خدمتی با لباس محلی و تاجی بر سر، با جام‌هایی مخصوص، شربت می‌آورد و پاس‌پورت‌ها چک می‌شود – حالا باید برویم بیرون – من اولین نفری هستم که خارج می‌شوم – اوضاع بیرون خیلی خاص است. استقبال و حفاظت در هم آمیخته است – از فرودگاه تا هتل نسبتاً راه زیادی است- ساخت‌وسازهای اطراف در مسیر خیلی ساده است و عمران و آبادانی قابل توجهی به چشم نمی‌خورد – چند پل نیمه‌تمام در مسیر است که بنظر می‌رسد مدت زیادی است پروژه‌ی آن مسکوت مانده است – تعداد خیلی محدودی بیلبورد تبلیغاتی هم در مسیر دیده می‌شوند که تبلیغ کالاهای غربی بر آن نقش بسته است و هیچ‌جا نوشته و یا تبلیغ و اطلاعی از برنامه‌ای فرهنگی و یا شهری ندیدم - ساعت حدود ده و نیم صبح است و اوضاع ترافیک عادی است – ...

... راستش در این چند روز، چند بار ادامه‌ی یادداشت‌ها و آنچه از این سفر بر روی کاغذ و یا در یاد داشتم را مرور کردم و خیلی دوست داشتم آن‌ها و تحلیل‌هایم را پیرامون آن‌ها روی سایت بگذارم، اما نمی‌دانم چرا احساس می‌کنم بماند برای بعدها بهتر است ...

این تفاوت افق‌ها هم آدم را گیج می‌کند! هر چیزی که همراه دارم و ساعت دارد را به وقت یک‌جایی تنظیم کرده‌ام، در عین حال گاهی آنقدر قاطی می‌کنم که از خیر آن‌ها می‌گذرم و از سه کلمه‌ی "وات تایم پلیز؟" مدد می‌گیرم!

به طرف گیت "دوحه – لاهور" می‌روم، قبل از آن‌که تابلو آن را چک کنم، از دیدن تعداد زیادی آدم‌های یک‌شکل و قیافه که بیشتر شبیه عوامل یک فیلم هندی یا پاکستانی هستند، یقین می‌کنم که درست آمده‌ام. با وجود آن‌همه آدم، پشت صحنه‌ا‌ی خیلی آرامی است، صدای کسی در نمی‌آمد. مثل این که واقعاً فیلم کلید خورده باشد!

داخل هواپیما هم باز همان حرکات و خوش‌آمد برآمدهای مصنوعی و تکراری آغاز می‌شود و با کمی تأخیر همه به آسمان می‌رویم! تا «لاهور» گویا سه ساعتی راه بود و چشم‌تان روز بد نبیند، روان‌شناسی خدمه‌ی هواپیما کار دست‌مان داد و تا مقصد، دالامیودیمبو و حرکات موزون و مسخره‌ی هندی، جان به سرمان کرد. و جالب‌تر آن‌که در چند کانالی که انواع موسیقی و صدای فیلم هم (به دو زبان) روی آن عرضه می‌شود. یک کانال هم ترتیل قرآن است!!! «... و قال الرسول يا رب إن قومى إتخذوا هذا القرآن محجورا»

بسم الله الرحمن الرحیم

تعمیق (2) را نوشته‌ام اما نمی‌گذارم این‌جا، آخر نه من باید نظر بدهم نه شما باید بخوانید، من هنوز باید بخوانم و شما باید نظر بدهید! من هنوز جوجه‌ام!

تدقیق (1) را بر من ببخشایید اگر ناراحتتان کرده، آن همه یک‌جانبه‌نگری به مثابه‌ی نظری شخصی بیشتر نبود و قاعدتا باید به نظر می‌آمد.

به هر رو تدقیق (1) برای یادآوری آن‌چه که فراموش شده بود، نگاشته شده‌بود، البته باز دید تدقیق (1) تکذیب نمی‌شود، باید بیشتر از این چیزها به این‌چنین موضوعاتی اندیشید. چرا که ملاک برزگ‌داشت نزد خداوند تقواست و شعائر و محسوسات دین نیز در قرآن ملاکی برای آن معرّفی شده. و از سویی تاکید شده انسان مطابق آن چیز که پیش فرستاده، تحویل خواهد گرفت و بنابر این منطقی است که:«مَنْ تَزَكّى فَإِنَّما يَتَزَكّى لِنَفْسِهِ وَ إِلَى اللّهِ الْمَصِيرُ- و هركس پاكى (و تقوا) پيشه كند، نتيجه آن به خودش باز مى گردد; و بازگشت (همگان) به سوى خداست :: 35 فاطر، ترجمه‌ی آیه‌الله مکارم شیرازی»

خیلی پیشترها، وقتی که هنوز ما در ایران اصلا برج نداشتیم و اسمش هم فقط در ادبیات و تاریخ و افسانه‌ها معنا می‌خواندیم، من از برج خیلی بدم می‌آمد. اصلا از آن متنفر بودم ! تا این‌که به ضرورتی در سال‌های اخیر، کارم طوری بود که گاهی از کنار ساختمان‌هایی در تهران می‌‌گذشتم که به آن‌ها برج می‌گفتند مثلا برج فلان!

 هرچند که با سابقه‌ی ذهنی‌ای که داشتم، آن‌ها را زیاد خوش نداشتم، اما دیگر نمی‌توانستم از آن‌ها متنفر باشم، فقط گاهی از آن‌ها بدم می‌آمدم و از دست‌شان خوشحال نبودم!

 یک روز یکی از همکارانم که دست برقضا دوستم هم بود و دوستش هم داشتم، به من گفت که همیشه آرزو داشته در بزرگترین برج مسکونی تهران که جدید هم هست، آن‌هم در بالاترین طبقاتش، واحدی داشته باشد. و این جرقه‌ای تأمل برانگیز بود برایم و سرمنشأ یک تضاد درونی اندر باب «الاحوالات البرج و تأثیره فی البلاد» شد  و بود و بود و گذشت تا در این سفر به «دوحه»، آن جرقه تبدیل به نورافکنی شد که واقعیات‌های غیرقابل انکاری را نورپردازی کرد.

اینجا یک شهر ایستاده‌ در مقابل چشمان هر بیننده است که آن خوب برنامه‌ریزی، مدیریت و سرویس‌دهی می‌شود، آن هم در سرزمینی به نسبت خیلی کم وسعت. جالب این‌که با وجود آن‌همه برج‌های متراکم، مرتفع و مشیده، و نیز با وجود تعداد زیادی مناطق و محلات شهر که عملا به کارگاه برج سازی تبدیل شده‌ و بیست و چهارساعته در سه شیفت و گویا در دوره‌هایی کمتر از یک‌سال، پروژه‌ها را طراحی و اجرا می‌کنند. باز هم علیرغم تمام این تلاش و تحرک‌ها، آرامش و نظم بر همه‌جا و همه‌ی فضاهای اجتماعی حکم فرماست. به عبارتی کارهای بزرگی در کمال آرامش در حال انجام و گسترش است.

 راستی با این حال و هوا و فضاهای اجتماعی، فرهنگی و ذهنی که ما برای خودمان ترسیم کرده‌ایم و گاهی هم خیلی آن را تأیید و تأکید هم می‌کنیم، در این فرض اگر ما می‌خواستیم این مقدار در شهرمان تحرک و جنب‌ و جوش  و کارآمدی داشته باشیم، چه اوضاعی را برای شهرمان رقم می‌زدیم؟! خلاصه که این شهرنشینی ما قضیه‌اش شده است مانند شترسواری دولا دولا! اگر ما شهری هستیم و زندگی مدنی را انتخاب کرده‌ایم و فراتر از آن اگر انتظار کلان‌شهر از خودمان داریم. باید مقتضیات آن را هم در میان مبانی نظری و اعتقادیمان جسته و تئوری‌پردازی کنیم و بپذیریم و به نحو شایسته‌ای آن را دنبال کرده و در چهارچوب فضای معنوی شهرمان؛ پاپیش گذاشته و شهرداری کنیم.

-شهر ما و مردم ما مستحق بهترین‌ها هستند و خداوند را بخوانیم به استعانت و دستگیری در این مسیر بسیار سخت برای ما، و آسان برای او-

چند لحظه سرم را بلند کردم، همه‌ی آن‌ها که برایتان نوشته بودم، اینجایند، از هر نژاد و با هر پوششی که تصور کنید. این اجتماع خیلی خنده‌دار و برزخ‌گونه است. از همه نزدیک تر دوتا ژاپنی هستند که تا چند لحظه پیش می‌خوردند و الان مثل دوتا نی‌نی خوابیدند، همین‌جا.

و من نمی‌دانم چرا در محاصره‌ی این تنوع غریب، یکباره این بیت به یادم آمد: گرچه رخنه نیست در عالم پدید .... خیره، یوسف‌وار می‌باید دوید.